Урманнарның киселүе, урманнарның деградациясе һәм климат үзгәрүе куркынычы арту сәбәпле, бамбук һәм ротанг тотрыклы чишелешләр эзләүдә танылган геройлар булып күренәләр. Агачлар дип классификацияләнмәсәләр дә (бамбук үлән, ротанг исә үрмәләүче пальма), бу күпкырлы үсемлекләр бөтен дөнья урманнарындагы биологик төрлелекне саклауда мөһим роль уйныйлар. Халыкара бамбук һәм ротанг оешмасы (INBAR) һәм Кью Король ботаника бакчалары тарафыннан үткәрелгән соңгы тикшеренүләр Африка, Азия һәм Америкада 1600 дән артык бамбук төрен һәм 600 ротанг төрен ачыклады.
Флора һәм фауна өчен тормыш чыганагы
Бамбук һәм ротанг күп кенә хайваннар дөньясы, шул исәптән юкка чыгу куркынычы астында булган төрләр өчен мөһим туклану чыганагы һәм сыену урыны булып хезмәт итә. Көненә 40 кг га кадәр бамбук белән тукланган культ зур панда - моның бер мисалы гына. Пандалардан тыш, кызыл панда, тау горилласы, һинд фил, Көньяк Америка күзлекле аюы, сабан ташбакасы һәм Мадагаскар бамбук лемуры кебек җан ияләре барысы да бамбуктан туклана. Ротанг җимешләре төрле кошлар, ярканатлар, маймыллар һәм Азия кояш аюы өчен мөһим туклыклы матдәләр бирә.
Кыргый хайваннарны тәэмин итүдән тыш, бамбук терлекләр өчен мөһим азык чыганагы булып тора, сыерлар, тавыклар һәм балыклар өчен ел әйләнәсендә экономияле азык тәкъдим итә. INBAR тикшеренүләре бамбук яфраклары кулланылган диетаның азыкның туклыклы кыйммәтен ничек арттыруын, шуның белән Гана һәм Мадагаскар кебек төбәкләрдә сыерларның еллык сөт җитештерүен ничек арттыруын күрсәтә.
Экосистемаларның мөһим хезмәтләре
INBAR һәм CIFOR тарафыннан 2019 елгы докладта бамбук урманнарының төрле һәм йогынтылы экосистема хезмәтләре күрсәтелә, ул болынлыклар, авыл хуҗалыгы җирләре һәм деградацияләнгән яки утыртылган урманнарныкыннан да яхшырак. Докладта бамбукның ландшафтны торгызу, җир тетрәүне контрольдә тоту, җир асты суларын тулыландыру һәм суны чистарту кебек көйләү хезмәтләрен күрсәтүдәге роле ассызыклана. Моннан тыш, бамбук авыл җирләрендәге тормышны тәэмин итүгә зур өлеш кертә, аны плантация урманчылыкларында яки деградацияләнгән җирләрдә бик яхшы алыштыручы итә.
Бамбукның бер игътибарга лаеклы экосистема хезмәте - аның деградацияләнгән җирләрне торгызу сәләте. Бамбукның киң җир асты тамыр системалары туфракны бәйләп куя, су агып чыгуга комачаулый һәм җир өсте биомассасы янгын белән юк ителгәндә дә исән кала. Һиндстанның Аллахабад кебек урыннарында INBAR тарафыннан хупланган проектлар җир асты сулары дәрәҗәсенең артуын һәм элек буш булган кирпеч чыгару мәйданын уңдырышлы авыл хуҗалыгы җирләренә әйләндерүен күрсәтте. Эфиопиядә бамбук Бөтендөнья банкы тарафыннан финансланган, дөнья күләмендә 30 миллион гектардан артык мәйданны биләгән деградацияләнгән су җыю мәйданнарын торгызу инициативасында өстенлекле төр булып тора.
Тотрыклы яшәү чыганагы
Бамбук һәм ротанг, тиз үсә торган һәм үз-үзен яңарта торган ресурслар булу сәбәпле, урман кисү һәм биологик төрлелекнең югалуына каршы чаралар булып тора. Аларның тиз үсеше һәм югары тыгызлык бамбук урманнарына табигый һәм утыртылган урманнарга караганда күбрәк биомасса бирә, бу аларны азык-төлек, терлек азыгы, агач, биоэнергия һәм төзелеш материаллары өчен бик кыйммәтле итә. Ротанг, тиз яңартыла торган үсемлек буларак, агачларга зыян китермичә җыеп алынырга мөмкин.
Биологик төрлелекне саклау һәм ярлылыкны киметүнең берләшүе INBARның Нидерланд-Кытай-Көнчыгыш Африка Бамбукны Үсеш Программасы кебек башлангычларда ачык күренә. Милли паркларның буфер зоналарында бамбук утырту аша бу программа җирле җәмгыятьләрне тотрыклы төзелеш материаллары һәм һөнәрчелек ресурслары белән тәэмин итеп кенә калмый, ә җирле тау гориллаларының яшәү мохитен дә саклый.
Кытайның Чишуй шәһәрендәге тагын бер INBAR проекты бамбук осталыгын торгызуга юнәлтелгән. ЮНЕСКО белән берлектә эшләп, бу башлангыч тиз үсә торган бамбукны керем чыганагы буларак кулланып, тотрыклы тормыш эшчәнлеген хуплый. ЮНЕСКОның Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелгән Чишуй табигый мохитен саклап калу өчен катгый чикләүләр кертә, һәм бамбук әйләнә-тирә мохитне саклауда һәм икътисади иминлекне алга этәрүдә төп элемент булып тора.
INBARның тотрыклы практиканы алга этәрүдәге роле
1997 елдан бирле INBAR бамбук һәм ротангның тотрыклы үсеш өчен, шул исәптән урман хуҗалыгын саклау һәм биологик төрлелекне саклау өчен әһәмиятен яклап килә. Шунысы игътибарга лаек, оешма Кытайның милли бамбук сәясәтен эшләүдә төп роль уйнады, Бамбук биологик төрлелеге проекты кебек проектлар аша тәкъдимнәр бирде.
Хәзерге вакытта INBAR бамбук таралышын бөтен дөнья буенча картага төшерү белән шөгыльләнә, ел саен әгъза дәүләтләрдән меңләгән файдаланучыга ресурслар белән идарә итүне яхшырту өчен тренинг программалары тәкъдим итә. Биологик төрлелек турындагы БМО Конвенциясенең күзәтүчесе буларак, INBAR милли һәм төбәк биологик төрлелегенә һәм урман планлаштыруына бамбук һәм ротангны кертүне актив рәвештә яклый.
Асылда, бамбук һәм ротанг урман кисү һәм биологик төрлелекнең югалуына каршы көрәштә динамик союздашлар булып тора. Бу үсемлекләр, агач булмаган классификацияләре аркасында, урман хуҗалыгы сәясәтендә еш кына игътибардан читтә кала, тотрыклы үсеш һәм әйләнә-тирә мохитне саклау өчен көчле корал буларак үзләренең потенциалын күрсәтә. Бу чыдам үсемлекләр һәм алар яшәгән экосистемалар арасындагы катлаулы бию табигатьнең мөмкинлек бирелгәндә чишелешләр тәкъдим итү сәләтен күрсәтә.
Бастырып чыгару вакыты: 2023 елның 10 декабре
